Induced Pluripotent Stem Cells – An Unigue Model for Studying of the Human Brain in Normal and Pathological Conditions

Cover Page

Cite item

Full Text

Open Access Open Access
Restricted Access Access granted
Restricted Access Subscription Access

Abstract

The discovery of human induced pluripotent stem cells (IPSC) has opened the new opportunities for fundamental, translational, and clinical research. The ability for unlimited growth and differentiation into various cell types makes IPSC an unique model for a wide range of scientific research. The ability to edit the IPSC genome of patients suffering with hereditary diseases allows them to be used in regenerative medicine. This review will provide data on the use of IPSC to study the functioning of the human nervous system in normal and pathological conditions. Special attention will be paid to the production, cultivation and application of three-dimensional (3D) cultures of neuronal and glial cells for the study of the human nervous system, as well as the achievements and prospects of cell replacement therapy.

About the authors

E. V Novosadova

National Research Center “Kurchatov Institute”; Federal Scientific Clinical Center of Physico-Chemical Medicine of the Lopukhin Federal Medical Biological Agency

Moscow, Russia; Moscow, Russia

I. A Grivennikov

National Research Center “Kurchatov Institute”

Email: grivigan@mail.ru
Moscow, Russia

References

  1. Papapetrou E.P., Lee G., Malani N., Setty M., Riviere I., Tirunagari L.M., Kadota K., Roth S.L., Giardina P., Viale A., Leslie C., Bushman F.D., Studer L., Sadelain M. // Nat. Biotechnol. 2011. V. 29. P. 73‒78.
  2. Eminli S., Utikal J., Arnold K., Jaenisch R., Hochedlinger K. // Stem Cells. 2008. V. 26. P. 2467‒2474.
  3. Lagarkova M.A., Shutova M.V., Bogomazova A.N., Vassina E.M., Glazov E.A., Zhang P., Rizvanov A.A., Chestkov I.V., Kiselev S.L. // Cell Cycle. 2010. V. 9. P. 937‒946.
  4. Unzu C., Friedli M., Bosman A., Jaconi M.E., Wildhaber B.E., Rougemont A.L. // Stem Cells. 2016. V. 2016. P. 1‒16.
  5. Muchkaeva I.A., Dashinimaev E.B., Artyuhov A.S., Myagkova E.P., Vorotelyak E.A., Yegorov Y.Y., Vishnyakova K.S., Kravchenko I.E., Chumakov P.M., Terskikh V.V., Vasiliev A.V. // Acta Naturae. 2014. V. 6. P. 45‒53.
  6. Aksoy Z.B., Akcali K.C. // Methods Mol. Biol. 2024. V. 2835. P. 99‒110.
  7. Dorn I., Klich K., Arauzo-Bravo M.J., Radstaak M., Santourlidis S., Ghanjati F., Radke T.F., Psathaki O.E., Hargus G., Kramer J., Einhaus M., Kim J.B., Kögler G., Wernet P., Schöler H.R., Schlenke P., Zaehres H. // Haematologica. 2015. V. 100. P. 32‒41.
  8. Cai Z., Zhu M., Xu L., Wang Y., Xu Y., Yim W.Y., Cao H., Guo R., Qiu X., He X., Shi J., Qiao W., Dong N. // Circulation. 2024. V. 149. P. 1435‒1456.
  9. Huang Z., Powell R., Phillips J.B., Haastert-Talini K. // Cells. 2020. V. 9. P. 2497.
  10. Turner D.L., Amoozadeh S., Baric H., Stanley E., Werder R.B. // Respir. Res. 2024. V. 25. P. 277.
  11. Sheveleva O., Protasova E., Grigor’eva E., Butorina N., Kuziaeva V., Antonov D., Melnikova V., Medvedev S., Lyadova I. // Int J Mol Sci. 2024. V. 25. P. 12456.
  12. Solomon E., Davis-Anderson K., Hovde B., Micheva-Viteva S., Harris J.F., Twary S., Iyer R. // BMC Mol. Cell Biol. 2021. V. 22. P. 13.
  13. Amimoto N., Nishimura K., Shimohama S., Takata K. // Stem Cell Res. 2021. V. 55. P. 102486.
  14. Silva M.C., Nandi G., Haggarty S.J. // Methods Mol. Biol. 2022. V. 2429. P. 143‒174.
  15. Neureiter A., Eberhardt E., Lampert A. // Methods Mol. Biol. 2022. V. 2429. P. 175‒188.
  16. Rosh I., Tripathi U., Hussein Y., Rike W.A., Djamus J., Shklyar B., Manole A., Houlden H., Winkler J., Gage F.H., Stern S. // NPJ Parkinsons Dis. 2024. V. 10. P. 38.
  17. Banerjee R., Raj A., Potdar C., Pal P.K., Yadav R., Kamble N., Holla V., Datta I. // Cells. 2023. V. 12. P.1592.
  18. Maheshwari S., Akram H., Bulstrode H., Kalia S.K., Morizane A., Takahashi J., Natalwala A. // J. Parkinsons Dis. 2024. V. 14. P. 415‒435.
  19. Jiang S., Wang H., Yang C., Feng F., Xu D., Zhang M., Xie M., Cui R., Zhu Z., Jia C., Liu L., Wang L., Yang X., Yang Y., Hao H., Liu Z., Wu Z., Leng L., Li X., Sun X., Zhao X., Xu J., Zhang Y., Wan X., Bao X., Wang R. // J. Neurol. Neurosurg. Psychiatry. 2024. V. 95. P. 1102‒1111.
  20. Abela L., Gianfrancesco L., Tagliatti E., Rossignoli G., Barwick K., Zourray C., Reid K.M., Budinger D., Ng J., Counsell J., Simpson A., Pearson T.S., Edvardson S., Elpeleg O., Brodsky F.M., Lignani G., Barral S., Kurian M.A. // Brain. 2024. V. 147. P. 2023‒2037.
  21. Jarazo J., Barmpa K., Modamio J., Saraiva C., Sabaté-Soler S., Rosety I., Griesbeck A., Skwirblies F., Zaffaroni G., Smits L.M., Su J., Arias-Fuenzalida J., Walter J., Gomez-Giro G., Monzel A.S., Qing X., Vitali A., Cruciani G., Boussaad I., Brunelli F., Jäger C., Rakovic A., Li W., Yuan L., Berger E., Arena G., Bolognin S., Schmidt R., Schröder C., Antony P.M.A., Klein C., Krüger R., Seibler P., Schwamborn J.C. // Mov. Disord. 2022. V. 37. P. 80‒94.
  22. Raja W.K., Mungenast A.E., Lin Y.T., Ko T., Abdurrob F., Seo J., Tsai L.H. // PLoS One. 2016. V. 11. P. e0161969.
  23. Novosadova E., Dolotov O., Inozemtseva L., Novosadova L., Antonov S., Shimchenko D., Bezuglov V., Vetchinova A., Tarantul V., Grivennikov I., Illarioshkin S. // Antioxidants (Basel). 2022. V. 11. P. 142.
  24. Takahashi K., Tanabe K., Ohnuki M., Narita M., Ichisaka T., Tomoda K., Yamanaka S. // Cell. 2007. V. 131. P. 861‒872.
  25. Maherali N., Ahfeldt T., Rigamonti A., Utikal J., Cowan C., Hochedlinger K. // Cell Stem Cell. 2008. V. 3. P. 340‒345.
  26. Hanna J., Markoulaki S., Schorderet P., Carey B.W., Beard C., Wernig M., Creyghton M.P., Steine E.J., Cassady J.P., Foreman R., Lengner C.J., Dausman J.A., Jaenisch R. // Cell. V. 133. P. 250‒264.
  27. Yang J., Li Y., Erol D., Wu W.H., Tsai Y.T., Li X.R., Davis R.J., Tsang S.H. // Graefes Arch. Clin. Exp. Ophthalmol. 2014. V. 252. P. 423‒431.
  28. Churko J.M., Burridge P.W., Wu J.C. // Methods Mol. Biol. 2013. V. 1036. P. 81‒88.
  29. Zhou T., Benda C., Dunzinger S., Huang Y., Ho J.C., Yang J., Wang Y., Zhang Y., Zhuang Q., Li Y., Bao X., Tse H.F., Grillari J., Grillari-Voglauer R., Pei D., Esteban M.A. // Nat. Protoc. 2012. V. 7. P. 2080‒2089.
  30. Zhao H.X., Li Y., Jin H.F., Xie L., Liu C., Jiang F., Luo Y.N., Yin G.W., Li Y., Wang J., Li L.S., Yao Y.Q., Wang X.H. // Differentiation. 2010. V. 80. P. 123‒129.
  31. Li C., Zhou J., Shi G., Ma Y., Yang Y., Gu J., Yu H., Jin S., Wei Z., Chen F., Jin Y. // Hum. Mol. Genet. 2009. V. 18. P. 4340‒4349.
  32. Otsu K., Kumakami-Sakano M., Fujiwara N., Kikuchi K., Keller L., Lesot H., Harada H. // Front. Physiol. 2014. V. 5. P. 36.
  33. Tamaoki N., Takahashi K., Tanaka T., Ichisaka T., Aoki H., Takeda-Kawaguchi T., Iida K., Kunisada T., Shibata T., Yamanaka S., Tezuka K. // J. Dent. Res. 2010. V. 89. P. 773‒778.
  34. Yan X., Qin H., Qu C., Tuan R.S., Shi S., Huang G.T. // Stem Cells Dev. 2010. V. 19. P. 469‒480.
  35. Beltrão-Braga P.C., Pignatari G.C., Maiorka P.C., Oliveira N.A., Lizier N.F., Wenceslau C.V., Miglino M.A., Muotri A.R., Kerkis I. // Cell Transplant. 2011. V. 20. P. 1707‒1719.
  36. Radwan I.A., Rady D., Abbass M.M.S., El Moshy S., AbuBakr N., Dörfer C.E., Fawzy El-Sayed K.M. // Stem Cells Int. 2020. V. 2020. P. 1941629.
  37. Novosadova E.V., Grivennikov I.A. // Biochemistry (Mosc). 2014. V. 79. P. 1425‒1441.
  38. Godini R., Lafta H.Y., Fallahi H. // Gene Expr Patterns. 2018. V. 29. P. 1‒9.
  39. Diane A., Mu-U-Min R.B.A., Al-Siddiqi H.H. // Cell Tissue Res. 2025. V. 399. P. 267‒276.
  40. Scesa G., Adami R., Bottai D. // Cells. 2021. V. 10. P. 1470.
  41. Rizzi R., Di Pasquale E., Portararo P., Papait R., Cattaneo P., Latronico M.V., Altomare C., Sala L., Zaza A., Hirsch E., Naldini L., Condorelli G., Bearzi C. // Cell Death Differ. 2012. V. 19. P. 1162‒1174.
  42. Hu S., Zhao M.T., Jahanbani F., Shao N.Y., Lee W.H., Chen H., Snyder M.P., Wu J.C. // JCI Insight. 2016. V. 1. P. e85558.
  43. Kim Y., Jeong J., Choi D. // Exp. Mol. Med. 2020. V. 52. P. 213‒226.
  44. Guan J., Wang G., Wang J., Zhang Z., Fu Y., Cheng L., Meng G., Lyu Y., Zhu J., Li Y., Wang Y., Liuyang S., Liu B., Yang Z., He H., Zhong X., Chen Q., Zhang X., Sun S., Lai W., Shi Y., Liu L., Wang L., Li C., Lu S., Deng H. // Nature. 2022. V. 605. P. 325‒331.
  45. Tan L.S., Chen J.T., Lim L.Y., Teo A.K.K. // Cell Prolif. 2022. V. 55. P. e13232.
  46. World Health Organization. The International Pharmacopoeia. World Health Organization; 2006.
  47. Tannenbaum S.E., Turetsky T.T., Singer O., Aizenman E., Kirshberg S., Ilouz N., Gil Y., Berman-Zaken Y., Perlman T.S., Geva N., Levy O., Arbell D., Simon A., Ben-Meir A., Shufaro Y., Laufer N., Reubinoff B.E. // PLoS One. 2012. V. 7. P. e35325.
  48. Baghbaderani B.A., Tian X., Neo B.H., Burkall A., Dimezzo T., Sierra G., Zeng X., Warren K., Kovarcik D.P., Fellner T., Rao M.S. // Stem Cell Reports. 2015. V. 5. P. 647‒659.
  49. De Sousa P.A., Downie J.M., Tye B.J., Bruce K., Dand P., Dhanjal S., Serhal P., Harper J., Turner M., Bateman M. // Stem Cell Res. 2016. V. 17. P. 379‒390.
  50. Sullivan S., Stacey G.N., Akazawa C., Aoyama N., Baptista R., Bedford P., Bennaceur Griscelli A., Chandra A., Elwood N., Girard M., Kawamata S., Hanatani T., Latsis T., Lin S., Ludwig T.E., Malygina T., Mack A., Mountford J.C., Noggle S., Pereira L.V., Price J., Sheldon M., Srivastava A., Stachelscheid H., Velayudhan S.R., Ward N.J., Turner M.L., Barry J., Song J. // Regen. Med. 2018. V. 13. P. 859‒866.
  51. Rehakova D., Souralova T., Koutna I. // Int. J. Mol. Sci. 2020. V. 21. P. 2435.
  52. Kim J.H., Kawase E., Bharti K., Karnieli O., Arakawa Y., Stacey G. // NPJ Regen. Med. 2022. V. 7. P. 54.
  53. Mah N., Kurtz A., Fuhr A., Seltmann S., Chen Y., Bultjer N., Dewender J., Lual A., Steeg R., Mueller S.C. // Cells. 2023. V. 12. P. 2756.
  54. Olivier E.N., Marenah L., McCahill A., Condie A., Cowan S., Mountford J.C. // Stem Cells Transl. Med. 2016. V. 5. P. 1394‒1405.
  55. Gao X., Liu Y. // Cell Biol. Toxicol. 2017. V. 33. P. 407‒421.
  56. Klepikova A., Nenasheva T., Sheveleva O., Protasova E., Antonov D., Gainullina A., Chikina E., Sakovnich O., Gerasimova T., Nikitina I., Shevalie D., Lyadova I. // Int. J. Mol. Sci. 2022. V. 23. P. 16087.
  57. Sheveleva O., Protasova E., Nenasheva T., Butorina N., Melnikova V., Gerasimova T., Sakovnich O., Kurinov A., Grigor’eva E., Medvedev S., Lyadova I. // Int. J. Mol. Sci. 2023. V. 24. P. 12868.
  58. Panicker L.M., Srikanth M.P., Castro-Gomes T., Miller D., Andrews N.W., Feldman R.A. // Hum. Mol. Genet. 2018. V. 27. P. 811‒822.
  59. Sanjurjo-Rodríguez C., Castro-Viñuelas R., Piñeiro-Ramil M., Rodríguez-Fernández S., Fuentes-Boquete I., Blanco F.J., Díaz-Prado S. // Int. J. Mol. Sci. 2020. V. 21. P. 6124.
  60. Xu M., Stattin E.L., Shaw G., Heinegård D., Sullivan G., Wilmut I., Colman A., Önnerfjord P., Khabut A., Aspberg A., Dockery P., Hardingham T., Murphy M., Barry F. // Stem Cells Transl. Med. 2016. V. 5. P. 1171‒1181.
  61. Abujarour R., Bennett M., Valamehr B., Lee T.T., Robinson M., Robbins D., Le T., Lai K., Flynn P. // Stem Cells Transl. Med. 2014. V. 3. P. 149‒160.
  62. Choi I.Y., Lim H., Estrellas K., Mula J., Cohen T.V., Zhang Y., Donnelly C.J., Richard J.P., Kim Y.J., Kim H., Kazuki Y., Oshimura M., Li H.L., Hotta A., Rothstein J., Maragakis N., Wagner K.R., Lee G. // Cell Rep. 2016. V. 15. P. 2301‒2312.
  63. Zheng W., Li Q., Zhao C., Da Y., Zhang H.L., Chen Z. // Front. Cell Neurosci. 2018. V. 12. P. 239.
  64. Yarkova E.S., Grigor’eva E.V., Medvedev S.P., Pavlova S.V., Zakian S.M., Malakhova A.A. // Int. J. Mol. Sci. 2023. V. 25. P. 327.
  65. Guerreiro S., Maciel P. // Cells. 2023. V. 12. P. 538.
  66. Son E.Y., Ichida J.K., Wainger B.J., Toma J.S., Rafuse V.F., Woolf C.J., Eggan K. // Cell Stem Cell. 2011. V. 9. P. 205‒218.
  67. Imamura K., Kawaguchi J., Shu T., Inoue H. // Methods Mol. Biol. 2021. V. 2352. P. 127‒132.
  68. Ho S.M., Hartley B.J., Tcw J., Beaumont M., Stafford K., Slesinger P.A., Brennand K.J. // Methods. 2016. V. 101. P. 113‒124.
  69. Liu Y., Liu H., Sauvey C., Yao L., Zarnowska E.D., Zhang C. // Nat. Protoc. 2013. V. 9. P. 1670‒1679.
  70. Tofoli F.A., Semeano A.T.S., Oliveira-Giacomelli Á., Gonçalves M.C.B., Ferrari M.F.R., Veiga Pereira L., Ulrich H. // Methods Mol. Biol. 2019. V. 1919. P. 97‒118.
  71. Jansch C., Ziegler G.C., Forero A., Gredy S., Wäldchen S., Vitale M.R., Svirin E., Zöller J.E.M., Waider J., Günther K., Edenhofer F., Sauer M., Wischmeyer E., Lesch K.P. // J. Neural Transm (Vienna). 2021. V. 128. P. 225‒241.
  72. Douvaras P., Fossati V. // Nat. Protoc. 2015. V. 10. P. 1143‒1154.
  73. Mohite P., Puri A., Dave R., Budar A., Munde S., Ghosh S.B., Alqahtani T., Shmrany H.A., Kumer A., Dhara B. // Int. J. Surg. 2024. V. 110. P. 6432‒6455.
  74. Kwak T.H., Hali S., Kim S., Kim J., La H., Kim K.P., Hong K.H., Shin C.Y., Kim N.H., Han D.W. // Int. J. Stem Cells. 2020. V. 13. P. 80‒92.
  75. Han M.J., Lee W.J., Choi J., Hong Y.J., Uhm S.J., Choi Y., Do J.T. // J. Comp. Neurol. 2021. V. 529. P. 595‒604.
  76. Dimos J.T., Rodolfa K.T., Niakan K.K., Weisenthal L.M., Mitsumoto H., Chung W., Croft G.F., Saphier G., Leibel R., Goland R., Wichterle H., Henderson C.E., Eggan K. // Science. 2008. V. 321. P. 1218‒1221.
  77. Kabashi E., Lin L., Tradewell M.L., Dion P.A., Bercier V., Bourgouin P., Rochefort D., Bel Hadj S., Durham H.D., Vande Velde C., Rouleau G.A., Drapeau P. // Hum. Mol. Genet. 2010. V. 19. P. 671‒683.
  78. Egawa N., Kitaoka S., Tsukita K., Naitoh M., Takahashi K., Yamamoto T., Adachi F., Kondo T., Okita K., Asaka I., Aoi T., Watanabe A., Yamada Y., Morizane A., Takahashi J., Ayaki T., Ito H., Yoshikawa K., Yamawaki S., Suzuki S., Watanabe D., Hioki H., Kaneko T., Makioka K., Okamoto K., Takuma H., Tamaoka A., Hasegawa K., Nonaka T., Hasegawa M., Kawata A., Yoshida M., Nakahata T., Takahashi R., Marchetto M.C., Gage F.H., Yamanaka S., Inoue H. // Sci. Transl. Med. 2012. V. 4. P. 145ra104.
  79. Hernández-Sapiéns M.A., Reza-Zaldívar E.E., Cevallos R.R., Márquez-Aguirre A.L., Gazarian K., Canales-Aguirre A.A. // Front. Cell Neurosci. 2020. V. 14. P. 151.
  80. Qu W., Canoll P., Hargus G. // Neuroscience. 2023. V. 518. P. 10‒26.
  81. Lin Y.T., Seo J., Gao F., Feldman H.M., Wen H.L., Penney J., Cam H.P., Gjoneska E., Raja W.K., Cheng J., Rueda R., Kritskiy O., Abdurrob F., Peng Z., Milo B., Yu C.J., Elmsaouri S., Dey D., Ko T., Yankner B.A., Tsai L.H. // Neuron. 2018. V. 98. P. 1141‒1154.e7.
  82. Doi D., Magotani H., Kikuchi T., Ikeda M., Hiramatsu S., Yoshida K., Amano N., Nomura M., Umekage M., Morizane A., Takahashi J. // Nat. Commun. 2020. V. 11. P. 3369.
  83. Song B., Cha Y., Ko S., Jeon J., Lee N., Seo H., Park K.J., Lee I.H., Lopes C., Feitosa M., Luna M.J., Jung J.H., Kim J., Hwang D., Cohen B.M., Teicher M.H., Leblanc P., Carter B.S., Kordower J.H., Bolshakov V.Y., Kong S.W., Schweitzer J.S., Kim K.S. // J. Clin. Invest. 2020. V. 130. P. 904‒920.
  84. Simmnacher K., Lanfer J., Rizo T., Kaindl J., Winner B. // Front. Cell Neurosci. 2020. V. 13. P. 571.
  85. Gerasimova T., Poberezhniy D., Nenasheva V., Stepanenko E., Arsenyeva E., Novosadova L., Grivennikov I., Illarioshkin S., Lagarkova M., Tarantul V., Novosadova E. // Int. J. Mol. Sci. 2024. V. 25. P. 9621.
  86. Novosadova E.V., Nenasheva V.V., Makarova I.V., Dolotov O.V., Inozemtseva L.S., Arsenyeva E.L., Chernyshenko S.V., Sultanov R.I., Illarioshkin S.N., Grivennikov I.A., Tarantul V.Z. // J. Mol. Neurosci. 2020. V. 70. P. 514‒521.
  87. Hommersom M.P., Buijsen R.A.M., van Roon-Mom W.M.C., van de Warrenburg B.P.C., van Bokhoven H. // Stem Cell Rev. Rep. 2022. V. 18. P. 441‒456.
  88. Chen H., Qian K., Du Z., Cao J., Petersen A., Liu H., Blackbourn L.W., Huang C.L., Errigo A., Yin Y., Lu J., Ayala M., Zhang S.C. // Cell Stem Cell. 2014. V. 14. P. 796‒809.
  89. Chuang C.Y., Yang C.C., Soong B.W., Yu C.Y., Chen S.H., Huang H.P., Kuo H.C // Sci. Rep. 2019. V. 9. P. 1166.
  90. Simões A.T., Gonçalves N., Koeppen A., Déglon N., Kügler S., Duarte C.B., Pereira de Almeida L. // Brain. 2012. V. 135. P. 2428‒2439.
  91. Ochalek A., Mihalik B., Avci H.X., Chandrasekaran A., Téglási A., Bock I., Giudice M.L., Táncos Z., Molnár K., László L., Nielsen J.E., Holst B., Freude K., Hyttel P., Kobolák J., Dinnyés A. // Alzheimers Res. Ther. 2017. V. 9. P. 90.
  92. Armijo E., Gonzalez C., Shahnawaz M., Flores A., Davis B., Soto C. // Neurosci. Lett. 2017. V. 639. P. 74‒81.
  93. Bono F., Mutti V., Devoto P., Bolognin S., Schwamborn J.C., Missale C., Fiorentini C. // Neurobiol. Aging. 2021. V. 99. P. 65‒78.
  94. Fedoseyeva V.B., Novosadova E.V., Nenasheva V.V., Novosadova L.V., Grivennikov I.A., Tarantul V.Z. // Biochemistry (Mosc). 2023. V. 88. P. 515‒525.
  95. Fedoseyeva V.B., Novosadova E.V., Nenasheva V.V., Novosadova L.V., Grivennikov I.A., Tarantul V.Z. // J. Dev. Biol. 2023. V. 11. P. 23.
  96. Kim J., Daadi E.W., Daadi E.S., Oh T., Deleidi M., Daadi M.M. // Cells. 2023. V. 12. P. 2550.
  97. Ramos-Gonzalez P., Mato S., Chara J.C., Verkhratsky A., Matute C., Cavaliere F. // NPJ Parkinsons Dis. 2021. V. 7. P. 31.
  98. di Domenico A., Carola G., Calatayud C., Pons-Espinal M., Muñoz J.P., Richaud-Patin Y., Fernandez-Carasa I., Gut M., Faella A., Parameswaran J., Soriano J., Ferrer I., Tolosa E., Zorzano A., Cuervo A.M., Raya A., Consiglio A. // Stem Cell Reports. 2019. V. 12. P. 213‒229.
  99. Gerasimova T., Stepanenko E., Novosadova L., Arsenyeva E., Shimchenko D., Tarantul V., Grivennikov I., Nenasheva V., Novosadova E. // Int. J. Mol. Sci. 2023. V. 24. P. 2000.
  100. Malankhanova T., Suldina L., Grigor’eva E., Medvedev S., Minina J., Morozova K., Kiseleva E., Zakian S., Malakhova A. // J. Pers. Med. 2020. V. 10. P. 215.
  101. Dabrowska M., Ciolak A., Kozlowska E., Fiszer A., Olejniczak M. // Int. J. Mol. Sci. 2020. V. 21. P. 1854.
  102. Chemla A., Arena G., Onal G., Walter J., Berenguer-Escuder C., Grossmann D., Grünewald A., Schwamborn J.C., Krüger R. // Stem Cell Res. 2023. V. 71. P. 103145.
  103. Chemla A., Arena G., Saraiva C., Berenguer-Escuder C., Grossmann D., Grünewald A., Klein C., Seibler P., Schwamborn J.C., Krüger R. // Stem Cell Res. 2023. V. 69. P. 103085.
  104. Novosadova E., Anufrieva K., Kazantseva E., Arsenyeva E., Fedoseyeva V., Stepanenko E., Poberezhniy D., Illarioshkin S., Novosadova L., Gerasimova T., Nenasheva V., Grivennikov I., Lagarkova M., Tarantul V. // Data Brief. 2022. V. 41. P. 107958.
  105. An M.C., Zhang N., Scott G., Montoro D., Wittkop T., Mooney S., Melov S., Ellerby L.M. // Cell Stem Cell. 2012. V. 11. P. 253‒263.
  106. Lebedeva O., Poberezhniy D., Novosadova E., Gerasimova T., Novosadova L., Arsenyeva E., Stepanenko E., Shimchenko D., Volovikov E., Anufrieva K., Illarioshkin S., Lagarkova M., Grivennikov I., Tarantul V., Nenasheva V. // Mol. Neurobiol. 2023. V. 60. P. 3522‒3533.
  107. Dulovic-Mahlow M., Lukomska A., Diaw S.H., Balck A., Borsche M., Grütz K., Lenz I., Rudolph F., Lohmann K., Klein C., Seibler P. // Stem Cell Res. 2019. V. 41. P. 101629.
  108. Vlasov I.N., Alieva A.K., Novosadova E.V., Arsenyeva E.L., Rosinskaya A.V., Partevian S.A., Grivennikov I.A., Shadrina M.I. // Cells. 2021. V. 10. P. 3478.
  109. Di Lisa D., Andolfi A., Masi G., Uras G., Ferrari P.F., Martinoia S., Pastorino L. // APL Bioeng. 2024. V. 8. P. 046102.
  110. Han J.J. // Artif. Organs. 2023. V. 47. P. 449‒450.
  111. Lovett M.L., Nieland T.J.F., Dingle Y.L., Kaplan D.L. // Adv. Funct. Mater. 2020. V. 30. P. 1909146.
  112. Lancaster M.A., Renner M., Martin C.A., Wenzel D., Bicknell L.S., Hurles M.E., Homfray T., Penninger J.M., Jackson A.P., Knoblich J.A. // Nature. 2013. V. 501. P. 373‒379.
  113. Arlotta P., Paşca S.P. // Curr. Opin. Neurobiol. 2019. V. 56. P. 194‒198.
  114. Kadoshima T., Sakaguchi H., Nakano T., Soen M., Ando S., Eiraku M., Sasai Y. // Proc. Natl. Acad. Sci. U S A. 2013. V. 110. P. 20284‒20289.
  115. Tanaka Y., Cakir B., Xiang Y., Sullivan G.J., Park I.H. // Cell Rep. 2020. V. 30. P. 1682‒1689.e3.
  116. Wang L., Hou S., Han Y.G. // Nat. Neurosci. 2016. V. 19. P. 888‒896.
  117. Lindborg B.A., Brekke J.H., Vegoe A.L., Ulrich C.B., Haider K.T., Subramaniam S., Venhuizen S.L., Eide C.R., Orchard P.J., Chen W., Wang Q., Pelaez F., Scott C.M., Kokkoli E., Keirstead S.A., Dutton J.R., Tolar J., O’Brien T.D. // Stem Cells Transl. Med. 2016. V. 5. P. 970‒979.
  118. Paşca A.M., Sloan S.A., Clarke L.E., Tian Y., Makinson C.D., Huber N., Kim C.H., Park J.Y., O’Rourke N.A., Nguyen K.D., Smith S.J., Huguenard J.R., Geschwind D.H., Barres B.A., Paşca S.P. // Nat. Methods. 2015. V. 12. P. 671‒678.
  119. Tieng V., Stoppini L., Villy S., Fathi M., Dubois-Dauphin M., Krause K.H. // Stem Cells Dev. 2014. V. 23. P. 1535‒1547.
  120. Qian X., Nguyen H.N., Song M.M., Hadiono C., Ogden S.C., Hammack C., Yao B., Hamersky G.R., Jacob F., Zhong C., Yoon K.J., Jeang W., Lin L., Li Y., Thakor J., Berg D.A., Zhang C., Kang E., Chickering M., Nauen D., Ho C.Y., Wen Z., Christian K.M., Shi P.Y., Maher B.J., Wu H., Jin P., Tang H., Song H., Ming G.L. // Cell. 2016. V. 165. P. 1238‒1254.
  121. Monzel A.S., Smits L.M., Hemmer K., Hachi S., Moreno E.L., van Wuellen T., Jarazo J., Walter J., Brüggemann I., Boussaad I., Berger E., Fleming R.M.T., Bolognin S., Schwamborn J.C. // Stem Cell Reports. 2017. V. 8. P. 1144‒1154.
  122. Bagley J.A., Reumann D., Bian S., Lévi-Strauss J., Knoblich J.A. // Nat. Methods. 2017. V. 14. P. 743‒751.
  123. Qian X., Jacob F., Song M.M., Nguyen H.N., Song H., Ming G.L. // Nat. Protoc. 2018. V. 13. P. 565‒580.
  124. Yan Y., Song L., Madinya J., Ma T., Li Y. // Tissue Eng. Part A. 2018. V. 24. P. 418‒431.
  125. Yoon S.J., Elahi L.S., Pașca A.M., Marton R.M., Gordon A., Revah O., Miura Y., Walczak E.M., Holdgate G.M., Fan H.C., Huguenard J.R., Geschwind D.H., Pașca S.P. // Nat. Methods. 2019. V. 16. P. 75‒78.
  126. Sloan S.A., Andersen J., Pașca A.M., Birey F., Pașca S.P. // Nat. Protoc. 2018. V. 13. P. 2062‒2085.
  127. Nazarov R., Jin H.J., Kaplan D.L. // Biomacromolecules. 2004. V. 5. P. 718‒726.
  128. Rouleau N., Cantley W.L., Liaudanskaya V., Berk A., Du C., Rusk W., Peirent E., Koester C., Nieland T.J.F., Kaplan D.L. // Macromol. Biosci. 2020. V. 20. P. e2000004.
  129. Zhang Y.S., Dolatshahi-Pirouz A., Orive G. // Science. 2024. V. 385. P. 604‒606.
  130. Jungst T., Smolan W., Schacht K., Scheibel T., Groll J. // Chem. Rev. 2016. V. 116. P. 1496‒1539.
  131. Decante G., Costa J.B., Silva-Correia J., Collins M.N., Reis R.L., Oliveira J.M. // Biofabrication. 2021. V. 13.
  132. Yan Y., Li X., Gao Y., Mathivanan S., Kong L., Tao Y., Dong Y., Li X., Bhattacharyya A., Zhao X., Zhang S.C. // Cell Stem Cell. 2024. V. 31. P. 260‒274.e7.
  133. Meyer K., Feldman H.M., Lu T., Drake D., Lim E.T., Ling K.H., Bishop N.A., Pan Y., Seo J., Lin Y.T., Su S.C., Church G.M., Tsai L.H., Yankner B.A. // Cell Rep. 2019. V. 26. P. 1112‒1127.e9.
  134. Morrone Parfitt G., Coccia E., Goldman C., Whitney K., Reyes R., Sarrafha L., Nam K.H., Sohail S., Jones D.R., Crary J.F., Ordureau A., Blanchard J., Ahfeldt T. // Nat. Commun. 2024. V. 15. P. 447.
  135. Rosety I., Zagare A., Saraiva C., Nickels S., Antony P., Almeida C., Glaab E., Halder R., Velychko S., Rauen T., Schöler H.R., Bolognin S., Sauter T., Jarazo J., Krüger R., Schwamborn J.C. // NPJ Parkinsons Dis. 2023. V. 9. P. 166.
  136. Gonzalez C., Armijo E., Bravo-Alegria J., Becerra-Calixto A., Mays C.E., Soto C. // Mol. Psychiatry. 2018. V. 23. P. 2363‒2374.
  137. Yan Y., Song L., Bejoy J., Zhao J., Kanekiyo T., Bu G., Zhou Y., Li Y. // Tissue Eng. Part A. 2018. V. 24. P. 1125‒1137.
  138. Vanova T., Sedmik J., Raska J., Amruz Cerna K., Taus P., Pospisilova V., Nezvedova M., Fedorova V., Kadakova S., Klimova H., Capandova M., Orviska P., Fojtik P., Bartova S., Plevova K., Spacil Z., Hribkova H., Bohaciakova D. // Cell Rep. 2023. V. 42. P. 113310.
  139. Groveman B.R., Foliaki S.T., Orru C.D., Zanusso G., Carroll J.A., Race B., Haigh C.L. // Acta Neuropathol. Commun. 2019. V. 7. P. 90.
  140. D’Aiuto L., Bloom D.C., Naciri J.N., Smith A., Edwards T.G., McClain L., Callio J.A., Jessup M., Wood J., Chowdari K., Demers M., Abrahamson E.E., Ikonomovic M.D., Viggiano L., De Zio R., Watkins S., Kinchington P.R., Nimgaonkar V.L. // J. Virol. 2019. V. 93. P. e00111‒19.
  141. Muffat J., Li Y., Omer A., Durbin A., Bosch I., Bakiasi G., Richards E., Meyer A., Gehrke L., Jaenisch R. // Proc. Natl. Acad. Sci. U S A. 2018. V. 115. P. 7117‒7122.
  142. Zhang B., He Y., Xu Y., Mo F., Mi T., Shen Q.S., Li C., Li Y., Liu J., Wu Y., Chen G., Zhu W., Qin C., Hu B., Zhou G. // Cell Death Dis. 2018. V. 9. P. 719.
  143. Boisvert E.M., Means R.E., Michaud M., Madri J.A., Katz S.G. // Cell Death Dis. 2019. V. 10. P. 325.
  144. Pașca A.M., Park J.Y., Shin H.W., Qi Q., Revah O., Krasnoff R., O’Hara R., Willsey A.J., Palmer T.D., Pașca S.P. // Nat. Med. 2019. V. 25. P. 784‒791.
  145. Sartore R.C., Cardoso S.C., Lages Y.V., Paraguassu J.M., Stelling M.P., Madeiro da Costa R.F., Guimaraes M.Z., Pérez C.A., Rehen S.K. // Peer J. 2017. V. 5. P. e2927.
  146. Wang Y., Wang L., Zhu Y., Qin J. // Lab. Chip. 2018. V. 18. P. 851‒860.
  147. Zhu Y., Wang L., Yin F., Yu Y., Wang Y., Shepard M.J., Zhuang Z., Qin J. // Integr. Biol (Camb). 2017. V. 9. P. 968‒978.
  148. Huang J., Liu F., Tang H., Wu H., Li L., Wu R., Zhao J., Wu Y., Liu Z., Chen J. // Front. Neurol. 2017. V. 8. P. 626.
  149. Arzua T., Yan Y., Jiang C., Logan S., Allison R.L., Wells C., Kumar S.N., Schäfer R., Bai X. // Transl. Psychiatry. 2020. V. 10. P. 347.
  150. Leite P.E.C., Pereira M.R., Harris G., Pamies D., Dos Santos L.M.G., Granjeiro J.M., Hogberg H.T., Hartung T., Smirnova L. // Part Fibre Toxicol. 2019. V. 16. P. 22.
  151. Pazzin D.B., Previato T.T.R., Budelon Gonçalves J.I., Zanirati G., Xavier F.A.C., da Costa J.C., Marinowic D.R. // Cells. 2024. V. 13. P. 745.
  152. Yoshida S., Kato T.M., Sato Y., Umekage M., Ichisaka T., Tsukahara M., Takasu N., Yamanaka S. // Med. 2023. V. 4. P. 51‒66.e10.
  153. Williams R.C., Opelz G., McGarvey C.J., Weil E.J., Chakkera H.A. // Transplantation. 2016. V. 100. P. 1094‒1102.
  154. Zachary A.A., Leffell M.S. // Front. Immunol. 2016. V. 7. P. 575.
  155. Morizane A., Kikuchi T., Hayashi T., Mizuma H., Takara S., Doi H., Mawatari A., Glasser M.F., Shiina T., Ishigaki H., Itoh Y., Okita K., Yamasaki E., Doi D., Onoe H., Ogasawara K., Yamanaka S., Takahashi J. // Nat. Commun. 2017. V. 8. P. 385.
  156. Arrieta-Bolaños E., Hernández-Zaragoza D.I., Barquera R. // Front. Genet. 2023. V. 14. P. 866407.
  157. Martins de Oliveira M.L., Tura B.R., Meira Leite M., Melo Dos Santos E.J., Pôrto L.C., Pereira L.V., Campos de Carvalho A.C. // Stem Cell Reports. 2023. V. 18. P. 1905‒1912.
  158. Taylor C.J., Peacock S., Chaudhry A.N., Bradley J.A., Bolton E.M. // Cell Stem Cell. 2012. V. 11. P. 147‒152.
  159. Lee S., Huh J.Y., Turner D.M., Lee S., Robinson J., Stein J.E., Shim S.H., Hong C.P., Kang M.S., Nakagawa M., Kaneko S., Nakanishi M., Rao M.S., Kurtz A., Stacey G.N., Marsh S.G.E., Turner M.L., Song J. // Stem Cells. 2018. V. 36. P. 1552‒1566.
  160. Escribá R., Beksac M., Bennaceur-Griscelli A., Glover J.C., Koskela S., Latsoudis H., Querol S., Alvarez-Palomo B. // Stem Cell Rev. Rep. 2024. V. 20. P. 2155‒2164.
  161. He J., He Y., Zhan Q., Wu Z., Sheng Q., Zhang W., Zhu F. // Stem Cell Res. Ther. 2025. V. 16. P. 42.
  162. Alowaysi M., Lehmann R., Al-Shehri M., Baadhaim M., Alzahrani H., Aboalola D., Zia A., Malibari D., Daghestani M., Alghamdi K., Haneef A., Jawdat D., Hakami F., Gomez-Cabrero D., Tegner J., Alsayegh K. // Stem Cell Res. Ther. 2023. V. 14. P. 374.
  163. He J., He Y., Zhan Q., Wu Z., Sheng Q., Zhang W., Zhu F. // Stem Cell Res. Ther. 2025. V. 16. P. 42.
  164. Álvarez-Palomo B., García-Martinez I., Gayoso J., Raya A., Veiga A., Abad M.L., Eiras A., Guzmán-Fulgencio M., Luis-Hidalgo M., Eguizabal C., Santos S., Balas A., Alenda R., Sanchez-Gordo F., Verdugo L.P., Villa J., Carreras E., Vidal F., Madrigal A., Herrero M.J., Rudilla F., Querol S. // Stem Cell Res. Ther. 2021. V. 12. P. 233.
  165. Gourraud P.A., Gilson L., Girard M., Peschanski M. // Stem Cells. 2012. V. 30. P. 180‒186.
  166. Pappas D.J., Gourraud P.A., Le Gall C., Laurent J., Trounson A., DeWitt N., Talib S. // Stem Cells Transl. Med. 2015. V. 4. P. 413‒418.
  167. Clancy J., Hyvärinen K., Ritari J., Wahlfors T., Partanen J., Koskela S. // Stem Cell Res. Ther. 2022. V. 13. P. 502.
  168. Tian P., Elefanty A., Stanley E.G., Durnall J.C., Thompson L.H., Elwood N.J. // Front. Cell Dev. Biol. 2022. V. 10. P. 835321.
  169. Lande A., Andersen I., Egeland T., Lie B.A., Viken M.K. // Hum. Immunol. 2018. V. 79. P. 527‒529.
  170. Alowaysi M., Lehmann R., Al-Shehri M., Baadhaim M., Alzahrani H., Aboalola D., Zia A., Malibari D., Daghestani M., Alghamdi K., Haneef A., Jawdat D., Hakami F., Gomez-Cabrero D., Tegner J., Alsayegh K. // Stem Cell Res. Ther. 2023. V. 14. P. 374.
  171. Huang C.Y., Nicholson M.W., Wang J.Y., Ting C.Y., Tsai M.H., Cheng Y.C., Liu C.L., Chan D.Z.H., Lee Y.C., Hsu C.C, Hsu Y.H., Yang C.F., Chang C.M.C., Ruan S.C., Lin P.J., Lin J.H., Chen L.L., Hsieh M.L., Cheng Y.Y., Hsu W.T., Lin Y.L., Chen C.H., Hsu Y.H., Wu Y.T., Hacker T.A., Wu J.C., Kamp T.J., Hsieh P.C.H. // Cell Rep. 2022. V. 39. P. 110643.
  172. Sullivan S., Ginty P., McMahon S., May M., Solomon S.L., Kurtz A., Stacey G.N., Bennaceur Griscelli A., Li R.A., Barry J., Song J., Turner M.L. // Stem Cell Res. 2020. V. 49. P. 102036.
  173. Maiers M., Sullivan S., McClain C., Leonhard-Melief C., Turner M.L., Turner D. // Cytotherapy. 2025. V. 27. P. 300‒306.
  174. Kim J.Y., Nam Y., Rim Y.A., Ju J.H. // Stem Cell Rev. Rep. 2022. V. 18. P. 142‒154.
  175. Kobold S., Bultjer N., Stacey G., Mueller S.C., Kurtz A., Mah N. // Stem Cell Reports. 2023. V. 18. P. 1592‒1598.
  176. Dhatchinamoorthy K., Colbert J.D., Rock K.L. // Front. Immunol. 2021. V. 12. P. 636568.
  177. Xu H., Wang B., Ono M., Kagita A., Fujii K., Sasakawa N., Ueda T., Gee P., Nishikawa M., Nomura M., Kitaoka F., Takahashi T., Okita K., Yoshida Y., Kaneko S., Hotta A. // Cell Stem Cell. 2019. V. 24. P. 566‒578.e7.
  178. Schwartz S.D., Hubschman J.P., Heilwell G., Franco-Cardenas V., Pan C.K., Ostrick R.M., Mickunas E., Gay R., Klimanskaya I., Lanza R. // Lancet. 2012. V. 379. P. 713‒20.
  179. Schwartz S.D., Regillo C.D., Lam B.L., Eliott D., Rosenfeld P.J., Gregori N.Z., Hubschman J.P., Davis J.L., Heilwell G., Spirn M., Maguire J., Gay R., Bateman J., Ostrick R.M., Morris D., Vincent M., Anglade E., Del Priore L.V., Lanza R. // Lancet. 2015. V. 385. P. 509‒516.
  180. Mandai M., Watanabe A., Kurimoto Y., Hirami Y., Morinaga C., Daimon T., Fujihara M., Akimaru H., Sakai N., Shibata Y., Terada M., Nomiya Y., Tanishima S., Nakamura M., Kamao H., Sugita S., Onishi A., Ito T., Fujita K., Kawamata S., Go M.J., Shinohara C., Hata K.I., Sawada M., Yamamoto M., Ohta S., Ohara Y., Yoshida K., Kuwahara J., Kitano Y., Amano N., Umekage M., Kitaoka F., Tanaka A., Okada C., Takasu N., Ogawa S., Yamanaka S., Takahashi M. // N. Engl. J. Med. 2017. V. 376. P. 1038‒1046.
  181. Schweitzer J.S., Song B., Herrington T.M., Park T.Y., Lee N., Ko S., Jeon J., Cha Y., Kim K., Li Q., Henchcliffe C., Kaplitt M., Neff C., Rapalino O., Seo H., Lee I.H., Kim J., Kim T., Petsko G.A., Ritz J., Cohen B.M., Kong S.W., Leblanc P., Carter B.S., Kim K.S. // N. Engl. J. Med. 2020. V. 382. P. 1926‒1932.
  182. Ahfeldt T., Ordureau A., Bell C., Sarrafha L., Sun C., Piccinotti S., Grass T., Parfitt G.M., Paulo J.A., Yanagawa F., Uozumi T., Kiyota Y., Harper J.W., Rubin L.L. // Stem Cell Reports. 2020. V. 14. P. 75‒90.
  183. Kantor B., Tagliafierro L., Gu J., Zamora M.E., Ilich E., Grenier C., Huang Z.Y., Murphy S., Chiba-Falek O. // Mol. Ther. 2018. V. 26. P. 2638‒2649.
  184. Chen V., Moncalvo M., Tringali D., Tagliafierro L., Shriskanda A., Ilich E., Dong W., Kantor B., Chiba-Falek O. // Hum. Mol. Genet. 2020. V. 29. P. 3107‒3121.
  185. Nouri Nojadeh J., Bildiren Eryilmaz N.S., Ergüder B.I. // EXCLI J. 2023. V. 22. P. 567‒582.
  186. Cho H.Y., Yoo M., Pongkulapa T., Rabie H., Muotri A.R., Yin P.T., Choi J.W., Lee K.B. // Adv. Sci (Weinh). 2024. V. 11. P. e2306432.

Supplementary files

Supplementary Files
Action
1. JATS XML

Copyright (c) 2025 Russian Academy of Sciences

Согласие на обработку персональных данных

 

Используя сайт https://journals.rcsi.science, я (далее – «Пользователь» или «Субъект персональных данных») даю согласие на обработку персональных данных на этом сайте (текст Согласия) и на обработку персональных данных с помощью сервиса «Яндекс.Метрика» (текст Согласия).