Маркеры социального статуса в польских издательских подписях 1-й половины XVI в.

Обложка

Цитировать

Полный текст

Аннотация

В статье поднимается проблема статусной репрезентации в подписях книгопечатников Польского королевства. В первую очередь исследование касается выявленных особенностей оформления изданий И. Ветора и Я. Галлера; в меньшей степени – С. Гибера, К. Хохфедера, Ф. Унглера и М. Шарфенберга. Хотя в период 1-й половины XVI в. формуляр издательской подписи не претерпевает существенных изменений, у перечисленных печатников мы обнаруживаем специфические маркеры социального статуса. Эти маркеры не характерны для предшествующих и последующих польских книгоиздателей, но характерны, во-первых, для определенного круга печатников вне Польского королевства, а во-вторых, для существовавшей в тот момент социальной среды, в которой те или иные эпитеты транслировали информацию о месте человека в иерархии. Ориентация на читательский запрос интеллектуалов и связи с Краковским университетом так же отражались в издательских подписях: печатники относили свою деятельность к сфере наук и искусств (ars), а также представляли себя в терминах, принятых в учёной среде (egregius vir; spectabilis vir dominus). Автор использует методологию социальной истории и социолингвистики, рассматривая через исторические источники (печатные книги 1-й половины XVI в.) связь между социальными изменениями и изменением письменных языковых формул. Новизна исследования заключается в том, что на материале подписей польских печатников XVI в. проблема статусной лексики не рассматривалась или рассматривалась как проблема личной биографии книгоиздателя. Автор приходит к выводу, что изменения в печатных подписях как в наиболее формальной части текста издательского сообщения, относится к более широкому контексту, чем отдельная биография подписавшегося. Эта часть саморепрезентации предпринимателей лишний раз свидетельствует об их вовлечённости в структуру европейских печатников-гуманистов, которые так же, как и польские коллеги, стремились заявить в подписях о своих связях с учёным сообществом и ренессансной культурой. При этом появление выявленных в структуре издательской подписи эпитетов имеет не только языковую привязку, но и хронологическую: исследуемая лексика исчезает в середине XVI в. из польских изданий и сводится к минимуму в изданиях других европейских земель.

Об авторах

Иван Михайлович Басов

Санкт-Петербургский Институт истории Российской академии наук (СПбИИ РАН)

Email: vbim17@yandex.ru
ORCID iD: 0000-0003-0908-045X
младший научный сотрудник;

Список литературы

  1. Febvre L., Martin H.-J. The Coming of the Book: The Impact of Printing 1450-1800 / Trans. by D. Gerard. London: N. L. B., 1976.
  2. Eisenstein E. The printing press as an agent of change. Vol. I and II. Cambridge: University Press, 1980.
  3. Lawry M. Le monde d’Alde Manuce. Imprimeurs, hommes d'affaires et intellectuels dans la Venise de la Renaissance. Paris: Promodis, 1989.
  4. Kawecka-Gryczowa A. Z dziejów polskiej książki w okresie Renesansu. Studia i materiały. Wrocław: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, 1975.
  5. Erasmus Roterodamus. Opus de conscribendis epistolis. Cracoviae: Hieronim Vietor, 1523.
  6. Ulewicz T. Wśród impresorów krakowskich doby Renesansu. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 1977.
  7. Pollard A. W. An Essay on Colophons. With Specimens and Translations. Chicago: Caxton Club, 1905.
  8. Staniszewski T. Historyje krakowskie. Funkcjonowanie narracyjnych tekstów popularnych we wczesnonowożytnej aglomeracji krakowskiej. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2020.
  9. Drukarze dawnej polski od XV do XVIII wieku. I: Małopolska / A. Kawecka-Grzycowa. Warszawa-Wrocław: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, 1983.
  10. Słownik łacińsko-polski Bartłomieja z Bydgoszczy. Podług rękopisu z roku 1532 / wyd. B. Erzepki. Poznań: Drukarnia Dziennika Poznańskiego, 1900.
  11. Dictionarius Ioannis Murmellii variarum rerum, tum adultis utilissimus, cum Germanica atque Polonica interpretatione. Cracoviae: Hieronim Vietor, 1533.
  12. Stijnman A. Abbreviations and Phrases on Printed Images 1500–1900 // Engraving and Etching 1400–2000: A History of the Development of Manual Intaglio Printmaking Processes. London, 2012. URL: https://www.delineavit.nl/wp-content/uploads/Terms-in-print-addresses.pdf (дата посещения: 24.02.2024).
  13. Profesjonalna Elektroniczna Baza Bibliografii Estreichera (EBBE) [Электронный ресурс]. URL: https://www.estreicher.uj.edu.pl/home/ (последнее посещение: 24.02.2024).
  14. Erasmus Roterodamus. Hyperaspistes: Diatribe Aduersus Seruum Arbitium Martini Lutheri. Cracoviae: Hieronim Vietor, 1526.
  15. Oszczęda T. Z historii drukarstwa polskiego: na podstawie staropolskich i średniopolskich listów dedykacyjnych // Językoznawstwo: współczesne badania, problemy i analizy językoznawcze. 2010. № 4. S. 65-75.
  16. Pagliaroli S. L’‘Accademia Aldina’ // Incontri triestini di filologia classica. 2009-2010. № 9. P. 175-187.
  17. Van Praet J. Catalogue de livres imprimés sur vélin. Paris: De Bure frères, 1824.
  18. Handschriften, Inkunabeln, alte Drucke, Kulturgeschichte, alte Medizin, Naturwissenschaften, Autographen, deutsche und ausländische Literatur, Kunstwissenschaft, Buchwesen, moderne Luxusdrucke. Nr. 45. Hamburg, 1951.
  19. Anzeiger Nr. 78-79 des Antiquarischen Bücherlagers von Gilhofer & Ranschburg (Nr. 12260 – 13779). Wien, 1907.
  20. Katalog (Nr. 220). Bibliotheca medii aevi: 320 incunabula systematically arranged, including specimens of rare presses, woodcut books, fine bindings. Wien, 1929.
  21. Acta Tomiciana. T. VIII / oprac. S. Górski. Kórnik: Sumpt. Bibliothecae Kornicensis, 1860.
  22. Acta Tomiciana. T. VII / oprac. S. Górski. Kórnik: Sumpt. Bibliothecae Kornicensis, 1857.
  23. Agenda latino et vulgari sermone polonico. Cracoviae: Joannis Haller, 1514.
  24. Cole B. The Renaissance artist at work. New York – London: Westview Press, 1990.
  25. Sebasiani V. Johann Froben, printer of Basel. Leiden: Brill, 2018.
  26. Stechow W. Northern Renaissance Art, 1400-1600: Sources and Documents. Evanston: Northwestern University Press, 1989.
  27. Brill’s New Pauly / ed. by H. Cancik, H. Schneider, M. Landfester [Электронный ресурс]. URL: https://referenceworks.brillonline.com/browse/brill-s-new-pauly (последнее посещение: 24.02.2024).
  28. Szwejkowska H. Książka drukowana XV–XVIII wieku. Zarys historyczny. Wrocław-Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1980.
  29. Album Academiae Vitebergensis. Die Universitäts-und Landesbibliothek ist eine Dienstleistungseinrichtung der Martin-Luther-Universität und des Landes Sachsen-Anhalt. URL: https://digital.bibliothek.uni-halle.de/hd/content/pageview/2451808 (последнее посещение: 24.02.2024).
  30. Ostrowski T. Archiwum historji i filozofji medycyny oraz historji nauk przypodniczych. T. XV. Poznań: Polskie Towarzystwo Historii Medycyny i Farmacji, 1934.
  31. Monumenta Poloniae Typographica XV et XVI saeculorum. Vol. I. / red. J. Ptaśnik. Leopoll: Sumptibus Instituti Ossoliniani, 1922.
  32. Kozubska-Andrusiv O. Urban elites of Lviv: emergence, development, and self-representation // Social and Political Elites in Eastern and Central Europe (15th–18th Centuries). London: School of Slavonic and East European Studies UCL, 2015.
  33. Poczet sołtysów, wójtów, burmistrzów i prezydentów miasta Krakowa / pod red. B. Kasprzyk. Kraków: Urząd Miasta Krakowa, 2010.
  34. Pietrusiński J. Złotnicy krakowscy XIV–XVI wieku i ich księga cechowa. Warszawa: Instytut Sztuki Polskiej Akademii Nauk, 2000.
  35. Urban W. Umiejętność pisania w Małopolsce w drugiej połowie XVI wieku // Przegłąd Historyczny. № 68/2. 1977. S. 231-257.
  36. Łempicki S. Renesans i humanizm w Polsce. Lwów: Nakład i własność K. S. Jakubowskiego, 1938.
  37. Institutionum seu elementorum iuris ciuilis libri iiij. Parisijs: Yolande Bonhomme, 1540.
  38. Thierry, C. (2000). "em"Imprimerie et réussite sociale à Paris à la fin du Moyen-Âge, Thielman Kerver. T. II: catalogue"/em". Paris: sous la direetion de M. Philippe Contamine Universite Paris IV-Sorbonne.
  39. "em"Short-Title Catalogue of Books Printed in England, Scotland and Ireland, and of English Books Printed Abroad 1475–1640"/em". (1976). 2nd ed. Vol. 2. London: Bibliographical Society.
  40. Галенчанка Г. Праблемныя документы Скарыніяны ў кантэксце рэальнай крытыкі // 480 год беларускага кнігадрукавання: матэрыялы Трэціх Скарынаўскіх чытанняў. Мiнск: Беларуская навука, 1998. С. 9-20.
  41. Materyały do dziejów piśmiennictwa polskiego i biografii pisarzów polskich. T. I / T. Wierzbowski. Warszawa: Druk L. Szkaradzińskiego i S-ki, 1900.
  42. Juda M. Przywileje drukarskie w Polsce. Lublin: Agencja Wydawniczo-Handlowa AD, 1992.

Дополнительные файлы

Доп. файлы
Действие
1. JATS XML

Согласие на обработку персональных данных

 

Используя сайт https://journals.rcsi.science, я (далее – «Пользователь» или «Субъект персональных данных») даю согласие на обработку персональных данных на этом сайте (текст Согласия) и на обработку персональных данных с помощью сервиса «Яндекс.Метрика» (текст Согласия).